Wat is een bliksem?
Bliksem is een ontlading tussen elektrisch geladen wolk en aarde, tussen twee of meer wolken met tegengestelde lading onderling, of binnen één wolk. De temperatuur in een ontlading loopt op tot ongeveer 30 000 graden Celsius, de gemiddelde stroomsterkte is zo’n 60 kA en de spanning loopt in de miljoenen volts. Een bliksemschicht is gemiddeld 5 tot 6,5 kilometer lang en 2,5 cm in doorsnede, maar reikt soms over afstanden van meer dan 100 kilometer met een snelheid van 60 000 m/s. In Nederland slaat de bliksem ongeveer 100.000 keer per jaar in. Gemiddeld worden in Nederland 5 mensen per jaar getroffen door bliksem.

Hoe werkt een bliksem?
Een bliksemontlading bestaat uit 3 deelprocessen: de voorontlading (“stepped leader”), de hoofdontlading, en een eventuele vervolgontlading door hetzelfde ionisatiekanaal (“return stroke”). De voorontlading ontstaat van de wolk en springt in stappen van 50-100 m naar het aardoppervlak en maakt daarmee het ionisatiekanaal. Dit betekent dat op een hoogte van 50-100 m boven het aardoppervlak de bliksem “beslist” waar hij gaat inslaan binnen een gebied van zeg 50 m rond het uiteinde van de voorontlading. De daadwerkelijke inslag volgt het ionisatiekanaal geproduceerd door de voorontlading. Op een hoogte van 50-100 meter maakt een geleidende pen van 2 meter hoogte weinig indruk en zal dus een zeer geringe aantrekkende werking hebben.

Bliksemontlading
Een bliksemontlading bestaat uit 3 deelprocessen: de voorontlading (“stepped leader”), de hoofdontlading, en een eventuele vervolgontlading door hetzelfde ionisatiekanaal (“return stroke”). De voorontlading ontstaat van de wolk en springt in stappen van 50-100 m naar het aardoppervlak en maakt daarmee het ionisatiekanaal. Dit betekent dat op een hoogte van 50-100 m boven het aardoppervlak de bliksem “beslist” waar hij gaat inslaan binnen een gebied van zeg 50 m rond het uiteinde van de voorontlading. De daadwerkelijke inslag volgt het ionisatiekanaal geproduceerd door de voorontlading. Op een hoogte van 50-100 meter maakt een geleidende pen van 2 meter hoogte weinig indruk en zal dus een zeer geringe aantrekkende werking hebben.

Bolbliksem
Een bolbliksem kan optreden bij blikseminslag. Over het precieze ontstaan daarvan zijn verschillende theorieën in omloop. Een bolbliksem kan zowel als een nachtkaars uitgaan als eindigen in een explosie en doet zich alleen voor bij onweer, vooral als het onweer zwaar is. Als dichtbij de bliksem inslaat blijft soms seconden lang een helder oplichtend object zichtbaar. Bolbliksems kunnen ook binnenshuis doordringen en schade veroorzaken.

Donder
Rommelend of explosief geluid bij onweer dat ontstaat door de zeer hoge temperatuur die in minder dan een duizendste van een seconde ontstaat in een bliksemschicht. De lucht zet daar zeer sterk uit en door die uitzetting ontstaat een drukgolf die te horen is als donder. Het geluid verplaatst zich met een snelheid van 340 meter per seconde. Is de donder dus drie seconden na het zien van een bliksemflits te horen dan is de onweersbui nog slechts een kilometer verwijderd en daarmee gevaarlijk dichtbij.

Onweer
Het ontstaan van onweer heeft te maken met de sterk stijgende en dalende luchtstromingen in grote buienwolken en de elektrische geladenheid van aarde en atmosfeer. Door de sterke luchtstromingen kunnen in de wolk concentraties van elektrische ladingen ontstaan. In onweerswolken stromen sterk stijgende warme lucht en sterk dalende koude lucht vlak langs elkaar met snelheden van maximaal 100 kilometer per uur. Met die stromingen worden ook elektrisch geladen deeltjes meegevoerd, waardoor de wolk als een enorme condensator wordt opgeladen. Daardoor worden ontladingen mogelijk tussen de wolk en andere wolken of tussen de wolk en de aarde wat leidt tot bliksem en donder.

Onweerarchief
In Nederland houd het KNMI een overzicht bij van gedetecteerde ontladingen januari 2003 t/m gisteren.
Voor een overzicht kijkt op op de onweerarchief pagina van het KNMI.
(Bron: KNMI, WeerOnline)